istorijat tvorca fonda:
Zemunski magistrat

Lokalna vlast u vidu Magistrata postavljena je i organizovana u Zemunu 1751. godine, neposredno posle podizanja Zemuna na stepen slobodnog vojnog komuniteta 1749. Pre osonivanja Magistrata, Zemun je bio pod Turcima od 1521. do 1717. godine, i to više kao muslimansko nego hrišćansko naselje; kratko vreme potpadao je pod Dvorsku komoru u Beču, od 1717. do 1728. godine, sa širim i dubljim zaleđem (Batajnica, Surčin, Dobanovci, Jakovo, Boljevci, Kupinovo, Obrež, Ogar, Karlovčić, Prahovo, Pećinci, Golubinci, Popinci i Vojka) on se nalazio u posedu porodice Šenborn sve do momenta kada je, kao veliki deo zemalja u Sremu, pred opasnošću od Turaka posle zauzimanja Beograda 1739. godine, otkupljen od porodace Šenborn i 1749. godine pripojen Vojnoj granici.
U razvoju Gradskog poglavarstva u Zemunu mogu se razlikovati dva perioda: jedan od osnivanja 1751. do 1871, kada ova ustanova radi kao Zemunski magistrat, i drugi od 1871. do 1934. kada, sa nešto izmenjenim funkcijama i nazivom, radi kao Gradsko poglavarstvo u Zemunu. Vojna granica, pogranično područje Hrvatske i Slavonije, naseljena Srbima, Hrvatima, Rumunima, Mađarima i manjim brojem Nemaca, a organizovana na vojnom principu uprave još u XV veku za odbranu protiv Turaka, bila je podeljana na šest krajina za vreme vladavine Marije Terezije 1746-1747. godine: Karlovačku, Varaždinsku, Banatsku, Slavonsku, Banatsku i Erdeljsku. Krajine su se delile na regimente, bataljone, kapetanije i opštine. Zemun je pripadao Petrovaradinskoj regimenti koja je, zajedno sa Gradiškom i Brodskom, činila Hrvatsko-slavonsku krajinu. Godine 1755, kao slobodan vojni komunitet, Zemun je izdvojen iz regimente i direktno podređen komandi. Od 1851. do 1869. on je bio u sastavu Srpsko-banatske vojne krajine. Magistrati su u ovom periodu vršili upravno-policijsku i sudsku vlast, tj. oni su predstavljali i opštinu i sud u prvom stepenu. Samoupravna prava, u užem ili širem vidu, Zemun je, poput drugih magistrata u Granici, uživao kao izuzetnu privilegiju zbog svog statusa slobodnog vojnog komuniteta u Granici. Zvaničan jezik bio je nemački. U razvoju Magistrata, njegove nadležnosti i organizacije može se označiti nekoliko značajnih momenata. Organizacija vlasti posle osnivanja izvedena je prema Engelshofenovom Regulamentu od 29. juna 1747. godine. Po Regulamentu Magistrat je bio autonoman. Njegove članove birali su stanovnici Zemuna, kao slobodni građani, oslobođeni vojne službe. Magistrat je obavljao upravno-administrativne poslove u prvoj instanci, policijsku vlast je vršio na području grada, a sudio je u manjim građanskim parnicama (krivični predmeti su išli na višu instancu). Magistrat su predstavljali: dvanaest većnika, gradski sudija, dva prisežnika, blagajnik, sindik i dva policajca. Ovima poslednjima su pomagali građani, firtelmajstori, u obavljanju nekih policijskih poslova, kao što su na primer noćno stražarenje i održavanje reda na pijaci. Odluke su donosili većnici, gradski sudija, pristav i sindik koji je vodio zapisnik. Viši nadzorni organ u upravnom pogledu bio je Generalni ratni komesarijat u Osijeku. U sudskom pogledu prva viša instanca bio je regimentski auditor Husarske regimente u Banovcima, koji je presuđivao i krivične i veće sporove, druga je bio C. Kr. (cesarsko-kraljevski) štapski i granični auditorijat u Osijeku, a treća sudski kolegij Dvorskog ratnog saveta u Beču. Godine 1755. stupila je na snagu Norma o uređenju magistrata kod odeljenih privilegovanih komuniteta. Izvučen iz regimente, Zemun je postao „građanska oaza u vojničkoj zemlji“, „prava gradska ošptina". Magistrat se sastojao od spoljnog veća sastavljenog od .12 „časnih i imućnih građana“, koje je Generalna komanda imenovala iz redova građana. Od članova spoljnog veća vršen je izbor za gradskog sudiju, koji je predstavljao civilno lice, dva prisežnika, koje je potvrđivala Generalna komanda, kao i gradskog blagajnika. Rad se odvijao u kolegijumu od pet lica, koji se zvao veće. U početku je bilo jedno veće, a kasnije dva, posebno za sudske, a posebno za administrativne predmete. Referent u sudskom veću bio je sindik, a u administrativnom gradski pisar.
U upravnom i sudskom pogledu Magistrat je predstavljao prvostepenu vlast. Od sudskih predmeta Magistrat je rešavao građanske sporove, a krivične predmete je rešavao Generalatski sud, dok je Magistrat obavljao samo saslušanja. Viši organ Magistrata bila je Slavonska generalna komanda, a poslednji Dvorski ratni savet. Vojna komanda u Zemunu, koja je saobraćala s turskim vlastima u Beogradu, a kasnije rukovodila i obaveštajnom službom u beogradskom pašaluku, vršila je izvestan nadzor nad delovanjem Magistrata u pogledu bezbednosti i održavanja sanitarnih propisa. Strani podanici koji su živeli u Zemunu bili su izuzeti od Magistratorskog suda. Ostavinske rasprave turskih podanika vodio je ne Magistrat, već Štapski i Graničarski auditorijat u Osijeku. Od 1775. godine sve građanske predmete turskih podanika, aktivnih društvenih činovnika i parohijskih sveštenika rešavao je nadležan Delegirani vojni sud, u Petrovaradinu, kao sud prve instance. Pored ovoga suda postojao je izbrani sud, sastavljen od tri građana kao člana, koji je rešavao sporove nastale u ortačkim obračunima i drugim trgovačkim predmetima. Od 1787. godine Magistrat je radio prema Regulativu koji je izdao car Josif II za sremske komunitete Petrovaradin, Zemun i Karlovce. Regulativ je ograničavao samoupravna prava Magistrata i na izvestan način ga militarizovao. Umesto gradskog sudije izabranog između komunitetskih građana dolazio je sada gradonačelnik postavljen od strane Generalne komande iz oficirskih redova, obično kapetan. Postojao je Građanski odbor od 24 lica. Polovinu ovih članova postavljala je Sremska brigada u Mitrovici u sporazumu sa Magistratom. Pored Građanskog odbora postojalo je i Veće. Dvojicu članova Veća imenovala je Generalna komanda između oficira, a drugu dvojicu članova birao je na tri godine Građanski odbor. Sindik i gradski pisar, koje je kao i gradskog kancelistu postavljao najpre Apelacioni sud, a kasnije Dvorski savet, smatrani su takođe većnicama sa pravom glasa. Od aprila 1798.godine, prema odobrenju Dvorskog ratnog saveta, Veće (plenum) sastojalo se od gradonačelnika, dva većnika, dva sindika, gradskog pisara i prvog kanceliste. Magistrat je i dalje sprovodio upravnu, policijsku i sudsku vlast. U pogledu sudske vlasti, on je bio u potpunosti prvostepena sudska instanca, jer je rešavao i građanske i kriminalne predmete, s tim što je za presude iznad 25 batina i tri meseca zatvora trebalo da postoji potvrda višeg (Apelacionog) suda. Viši organ Magistrata u sudskom pogledu bio je Apelacioni sud u Petrovaradinu, a od 1804. Opšti apelacioni sud u Beču, dok je najvišu instancu predstavljalo Sudsko odeljenje Dvorskog ratnog saveta u Beču. Posle završetka rata sa Turskom bio je pojačan nadzor Vojne komande u Zemunu nad životom u komunitetu, i to je trajalo od 1791. do 1793. godine. Vlast Magistrata sprovodila se preko odeljenja sudskog administrativnog i privredno policijskog ureda s upravnikom i pristavom. U nadležnosti Magistrata nalazio se i rad lekara (fizikusa), hirurga, apotekara, babice, trošarioca, koje je postavljala Generalna komanda na predlog Magistrata. Predmeti su rešavani u odeljenim sednicama. U Magistratu se sudilo ne po ugarskim (Tripartiton) nego po marijaterezijanskim i jozefinskim zakonima. Zvanični jezik bio je nemački, iako je gradonačelnik morao da razume i srpski. I dalje su postojali Delegirani i Izborni sud. Značajan događaj u razvoju Magistrata predstavljaju revolucionarne godine 1848. i 1849, kada su se za kratko vreme upravna i sudska vlast odvojeno vršile. Marta meseca 1848. godine pobunjeno stanovništvo Zemuna skinulo je s vlasti Magistrat i Spoljno veće i izabralo Opštinski odbor od 30 lica koji je imao da postavi novi Magistrat. 29. novembra uspostavljen je stari Magistrat po naređenju Generalne komande, s tim što su ostala 24 izabrana odbornika dok su u Sudsko veće, pored magistralnih lica, uzimana i po tri izbornika. Kada je maja meseca 1848. godine na Narodnoj skupštini u Karlovcima proglašena Srpska Vojvodina, izabran patrijarh i srpski vojvoda i imenovan Glavni odbor koji se proglasio za privremenu vladu, u Zemunu je Opština izabrala odbor od 7 lica. Ovaj Odbor zemunski, stvoren revolucionarnim putem kao narodni odbor, pošo je postao glavna politička snaga u gradu koja se stara o vojnm, finansijsko-ekonomskim i snabdevačkim poslovima, preuzeo je ove upravno-policijske funkcije Magistrata, u prvo vreme umanjio, a od decembra 1848. godine i preuzeo poslove Vojne komande. U nadležnosti Magistrata ostala je samo sudska vlast. Tada je u Policijski ured uveden srpski jezik. Međutim, u Magistratu je zadržan nemački jezik, iako su januara 1849. godine, na osnovu manifesta patrijarha, svi poslovi obavljani na srpskom jeziku. Viši organ Magistrata bio je Odbor zemunski, odnosno glavni odbor, vlada srpske Vojvodine, koja je aprila meseca 1849. godine svoje sedište prebacila iz Karlovca u Zemun. Vlast narodnih organa počela je da opada od maja 1849. godine. Prema Ustavu od 4. marta 1849. todine, Zemun je ostao u organizaciji Vojne granice. U upravnom pogledu Magistrat je bio zavisan od 7. vojne dikstritne komande, odnosno od Ratnog ministarstva. U sudskom pogledu bio je potčinjen Opštem apelacionom sudu u Beču i cesarsko-kraljevskom Vrhovnom sudu. Narodni odbor nije imao više nikakve nadležnosti nad Magistratom. On je samo obavljao najpreče opštinske poslove prema opštim načelima za nemačko-nasledne provincije, a bio je potčinjen Vladi Vojvodine. Vojna komanda u Zemunu bila je opet uspostavljena pod imenom Vojna i brigadna komanda, a umesto divizijske komande u Petrovaradinu, koja je bila pod Mađarima, osnovana je u Zemunu Trupna divizijska komanda. Ova dvojna lokalna vlast postojala je u Zemunu sve do avgusta 1849. godine. Odbor je prestao da postoji 23. avgusta 1849. godine, kada je Komunitet Zemun, kao Petrovaradinska regimenta i Šajkaški bataljon, bio podređen Hrvatsko-slavonskoj zemaljskoj vojnoj komandi u Zagrebu, u vojnom, političkom i sudskom pogledu. Vrativši se na uređenje koje je imao pre revolucije, krajem decembra meseca 1849. godine, Zemun nije ušao u sastav novoosnovane Srpske Vojvodine. Pored Trupne divizijske komande u Zemunu, Magistrat je bio pod kontrolom Sremske granične brigade u Mitrovici, odnosno Zemaljske vojne komande u Temišvaru, do 1869. godine kada je potpao pod vlast C. Kr. 23. granične trupne i divizijske komande u Petrovaradinu i pod njom se nalazio sve do 1871. godine.
Stara komunitetska administracija bila je delimično demokratizovana 1862. godine jednim novim aktom koji se zvao Gradski red. On je ustanovio Opštinsko veće sastavljeno od gradonačelnika i najmanje 16 opštinskih većnika. Većnike su birali stanovnici koji plaćaju najmanje 5 forinti godišnjeg poreza. Rad Veća bio je javan. Radilo se u sednicama. Njegova nadležnost nije bila izvršna nego samo konsultativna. U ovom periodu uvode se i mirovni sudovi koji donose presude zbog sitnih dugova. Godine 1871. počelo je razvojačenje granica koje je trajalo do 1873. godine. U to vreme izvršene su administrativno-teritorijalne promene, kao i promene u upravi i sudstvu. Juna 1871. godine izašao je Zakon o uređenju gradova u Vojnoj granici po kojem su vojni komuniteti postali slobodni gradovi sa proširenom opštinskom samoupravom, a njihovi stanovnici, prema propisima o uvođenju opšte vojne obaveze, prestali da služe u vojsci, a od 1872. godine i da plaćaju kontribuciju. Ugarski deo Krajine bio je 1873. godine prisajedinjen Ugarskoj, a hrvatsko-slavonski deo uvećan 1871. godine teritorijom petrovaradinske regimente, dobio je posebnu upravu koja više nije bila vojnička iako je potpadala pod Generalnu komandu u Zagrebu. Godine 1881. Krajina je pripojena Banovini Hrvatskaj, a krajiška zemaljska uprava prešla je pod bansku vlast. Reforme o uređenju opština izvodile su se u Austriji i Ugarskoj vrlo postepeno posle ukidanja feudalnih odnosa 1848. godine. Deset i više godina posle izdavanja Carskog patenta o uređenju opština izvršene su promene i razdvajanje upravne i sudske vlasti, i to prvo u Krajini, pa tek onda u Banovini Hrvatskoj. Ove promene odrazile su se i na razvoj Magistrata. Od 1871. godine on, pod nazivom Gradsko poglavarstvo u Zemunu, vrši na teritoriji Zemuna samo upravno-policijsku vlast, dok sudsku vlast obavljaju prvostepeni sudovi. Upravni aparat Gradskog poglavarstva u Zemunu bio je sastavljen od Gradskog odbora i izvršnog organa koji je bio podeljen na nekoliko odeljenja. Gradski odbor, kojeg je biralo stanovništvo, imao je pravo odluke u opšinskim poslovima. Članovi Gradskog odbra birali su između sebe gradonačelnika. Prvi izbori u Zemunu izvršeni su 1871. godine 7. novembra, i tada je, pored nemačkog, zvanični jezik postao i hrvatski. Nadležni organ Gradskog poglavarstva bila je Generalna komanda u Zagrebu. Organizaciona struktura Poglavarstva, sudeći prema tome kako je izvršena podela članova u Opštinskom veću, bila je sledeća: upravno-administrativni odsek i odsek za personalije, finansijsko-ekonomski odsek, odsek za građevinu i ulepšavanje varoši, odsek za bolnicu i sanitet, odsek za sigurnost i odsek za školu. Sa povećanjem poslova, organizacija se sve više proširivala. Gradsko poglavarstvo u Zemunu produžilo je sa radom i posle stvaranja Kraljevine SHS, odnosno Jugoslavije. Kada je 1934. godine grad Zemun ušao u okvir grada Beograda, Gradsko poglavarstvo u Zemunu prestalo je sa radom. Njegove poslove preuzela je Opština grada Beograda - Odeljak u Zemunu.