Počeci izdavačke delatnosti Arhiva

S početka, orijentacija Arhiva u ovoj oblasti bila je izdavanje dokumenata starijeg perioda, uz saradnju naučnih institucija, što je dalo veoma velike i uspešne rezultate. Prva knjiga objaljena je već 1950. godine pod naslovom Dubrovačka arhivska građa o Beogradu 1521-1571, knj. 1 u redakciji Jorja Tadića. Predstavljala je važan prilog za proučavanje trgovine Dubrovčana u Beogradu, ekonomskog razvoja Beograda u 16. veku. Sledeće godine objavljena je prva knjiga Građe za istoriju Beograda u srednjem veku u redakciji Mihaila Dinića u kojoj su predstavljene vesti mađarskih pisaca u Beogradu do 1521. godine. Građa u obema knjigama objavljena je na latinskom jeziku sa kratkim regestima i izvorom na kraju svakog dokumenta. Povodom stopedesetogodišnjice Prvog srpskog ustanka Arhiv je iz fonda Zemunski magistrat, najstarijeg i jednog od najznačajnijih koji se čuvaju u Arhivu, odabrao i u 3 toma objavio građu koja se odnosi na ovu temu, pod nazivom Građa iz zemunskih arhiva za istoriju Prvog srpskog ustanka, u redakciji Pere Damjanovića i Tanasija Ilića. Dokumenti su objavljeni na originalnom nemačkom jeziku (gotica) i praćeni su regestima na srpskom jeziku.
Do kraja 1958. godine pojavile su se još tri publikacije. Objavljena je druga knjiga Građe za istoriju Beograda u srednjem veku u redakciji Mihaila Dinića. U prvom delu knjiga obuhvata građu o prošlosti Beograda do 1521. godine iz Dubrovačkog arhiva, dok drugi deo sačinjavaju kazivanja pisaca Dubrovčana: Ludovika Crijevića Tuberona i Mavra Orbinija. Knjiga Građe za istoriju Beograda od 1717. do 1739. godine, u redakciji Dušana Popovića i Milice Bogdanović, sadrži podatke o ekonomskoj, političkoj i kulturnoj istoriji Beograda tog perioda. Objavljena građa potiče najvećim delom iz Patrijaršijsko-mitropolitskog arhiva u Sremskim Karlovcima, Univerzitetske biblioteke Beograda i iz Arhiva Matice srpske u Novom Sadu. U redakciji Radovana Samardžića objavljena je knjiga pod nazivom Beograd i Srbija u spisima francuskih savremenika 16 i 17. veka. Objavljeni tekstovi u knjizi bacaju svetlost na istoriju Beograda i život srpskog življa pod Turcima u tom periodu. Knjiga je bogato opremljena naučnim aparatom. Arhivska građa u navedenim izdanjima objavljena je na jeziku originala, a u pojedinim publikacijama i u prevodu, kako bi mogla da posluži što širem krugu čitalaca. Puno pažnje posvećeno je naučnoj obradi i naučnom aparatu, te su knjige, pored ostalog, snabdevene potrebnim komentarima i registrima, koji sa više strna omogućavaju pogled u sadržinu materije.
Šezdesete i sedamdesete godine karakterišu okretanje Arhiva ka izdavanju građe novije istorije, o radničkom pokretu, KPJ i NOB-u. Tako, povodom proslave 40-godišnjice osnivanja KPJ, Arhiv je 1960. godine objavio Hronologiju naprednog radničkog i narodnooslobodilačkog pokreta, grupe autora iz Arhiva, koja je predstavljala hronološki pregled događaja u Beogradu od 1901. do 1944. godine. Sledi niz publikacija koji će za temu imati NOB u Beogradu. Između ostalih, objavio je i Zbornik građe za istoriju revolucionarnog radničkog pokreta u Beogradu 1918-1920, Zapisnike izvršnog narodnooslobodilačkog odbora grada Beograda od 26.oktobra 1944. do 29. novembra 1945; Njemačka okupaciona uprava u Beogradu 1941-1944 i dr.
Od posebnih izdanja skrećemo pažnju na Banjicu 1941-1944, „spomen-knjigu” memoarskog tipa o jednom o najstravičnijih logora koji su Nemci, uz pomoć domaćih pomagača, održavali od 1941-1944. Knjiga je ilustrovana isključivo radovima banjičkih zatočenika: onih koji su prošli kroz logor i onih koji su u njemu nestali, ali su im radovi sačuvani. Potom, Studentkinje beogradskog univerziteta u revolucionarnom pokretu, Uspon Beograda, I, II deo.
Osim objavljivanja arhivske građe, Arhiv je veliku pažnju poklanjao objavljivanju stručne arhivističke literature i informativnim sredstvima – vodičima, kratkotrajno je pripremao i časopis pod nazivom Glasnik IAB, a publikovao je i kataloge izložbi. Istraživačima su najkorisnija dva vodiča Vodič Istorijskog arhiva Beograda, knjiga I, Vodič Istorijskog arhiva Beograda, knjiga II.
Prva knjiga Vodiča obuhvata arhivske fondove organa uprave i pravosuđa za period od 1749. do 1970. godine. Dati su najosnovniji istorijski podaci o arhivskim fondovima i sadržaju njihove građe. U kratkom uvodnom prikazu dat je istorijat ustanove i prijem i stanje arhivske građe koju Arhiv čuva.
Druga knjiga Vodiča obuhvata fondove iz oblasti prosvete i kulture, kao i fondove socijalnih i zdravstvenih ustanova. Knjiga sadrži opise 268 arhivskih fondova. Uvodni kratki prikaz daje istorijat školstva u Beogradu od prvog srpskog ustanka 1804. godine do školske 1980/81. godine.
Mnoga od naših starijih izdanja su rasprodata. Koriste se samo u biblioteci Arhiva. Druga izdanja se mogu kupiti, kako u samom Arhivu, tako i u pojedinim knjižarama. Za informaciju o mogućnosti kupovine naših izdanja kontaktirajte Arhiv na telefon 2606-336 lok. 148.

[povratak]